Azərbaycanda qəbir daşları dəbdəbəli və müxtəlif formalarda düzəldilir. Qəbiristanlığa girərkən vəfat edən şəxsin qəbir daşından onun varlı və ya kasıb olduğu dərhal seçilir. Halbuki, İslam dini bu məsələlərdə də ayrı-seçkiliyə və dəbdəbəyə yol verilməməsini təşviq edir. Üstəlik, bu cür dəbdəbəli daşlar israfçılıqdan və göstərişdən başqa bir şey deyil və ölən şəxsə heç bir xeyiri də yoxdur. 

Bəs bu cür qəbir daşlarının qadağan edilməsi və əvəzində eyni məzarüstü abidələrin hazırlanması mümkündürmü?

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, mövzu ilə bağlı "Azpolitika"ya açıqlama verən ilahiyyatçı Əkrəm Həsənov bildirib ki, İslamın yayılmasından sonra müxtəlif xalqların mədəniyyətləri və adət-ənənələri ilə qarşılıqlı təsir nəticəsində dəfn mərasimləri və qəbirüstü nişanlarla bağlı fərqli ənənələr formalaşıb. İslamın dini yanaşmasında isə əsas prinsip Allaha ibadət etmək, israfdan çəkinmək və mənəvi dəyərləri maddi sərvətdən üstün tutmaqdır.

İlahiyyatçının sözlərinə görə, Qurani-Kərimdə buyurulur:  “Yeyin-için, lakin israf etməyin. Allah israf edənləri sevməz” (əl-Əraf, 7:31). Bu ayə bir həqiqəti xatırladır. İnsan sahib olduğu nemətlərdən istifadə edərkən də ölçünü gözləməlidir. Söhbət təkcə qəbir daşlarından getmir. Ümumiyyətlə, hər hansı bir işə ehtiyacdan artıq, sırf nümayiş məqsədilə vəsait xərcləmək ciddi şəkildə düşünülməli məsələdir. Əlbəttə, hər bahalı məzar daşını avtomatik olaraq haram hesab etmək də doğru olmaz. Ancaq xərclərin əsas məqsədi başqalarından geri qalmamaq, var-dövləti nümayiş etdirmək və ya cəmiyyətdə müəyyən təəssürat yaratmaqdırsa, burada israf və mənəvi dəyərlərdən uzaqlaşmaq məsələsi ortaya çıxır. Peyğəmbərimizin (s.ə.s.) qəbir məsələsinə münasibəti də bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Hədislərə görə, Allah Rəsulunun qəbirlərin suvaqlanmasını və onların üzərində tikili inşa olunmasını qadağan etdiyi bildirilir. Bu hədis qəbir üzərində dəbdəbəli tikililərin ucaldılmasına münasibətdə mühüm dini əsaslardan biri hesab olunur. Bununla belə, həmin hədisi bütün qəbir nişanlarının qadağan edilməsi kimi başa düşmək düzgün deyil. Qəbirin tanınması, yerinin itirilməməsi və zəruri məlumatların qeyd olunması bir məsələdir, onun təmtəraqlı abidəyə çevrilməsi isə tamam başqa mövzudur".

Əkrəm Həsənov əlavə edib ki, İslam alimlərinin yanaşmasında da bu fərq nəzərə alınır: "Qəbirin tanınması üçün sadə nişanın qoyulması ilə onun üzərində dəbdəbəli tikilinin ucaldılması eyni hökm çərçivəsində qiymətləndirilməməlidir. Məqsəd qəbirin qorunması və tanınmasıdırsa, bunu sadə vasitələrlə həyata keçirmək mümkündür. Əsas məsələ qəbiristanlığın nümayiş və rəqabət məkanına çevrilməməsidir. Məsələnin sosial tərəfi də az əhəmiyyət daşımır. Yaxınını itirən ailə onsuz da ağır mənəvi vəziyyətdə olur. Belə bir vaxtda ailənin üzərinə əlavə maddi yük qoymaq, onu başqalarının məzarları ilə müqayisə aparmağa sövq etmək düzgün deyil. Maddi imkanı olan ailə bahalı məzar daşı sifariş verə bilər, imkanı məhdud olan isə sadə bir nişanla kifayətlənir. Nəticədə insanın vəfatından sonra belə maddi fərqlər göz önündə qalır. Düşünürəm ki, qəbiristanlıq insanları var-dövlətinə görə fərqləndirən deyil, hamının eyni aqibəti bölüşdüyünü xatırladan bir məkan olmalıdır. Bu baxımdan, Azərbaycanda qəbiristanlıqlar üçün vahid və sadə məzarüstü nişanların tətbiqi məsələsini müzakirəyə çıxarmaq olar. Hesab edirəm ki, müvafiq qurumlar, bələdiyyələr və dini mütəxəssislər bu istiqamətdə ortaq bir model hazırlamalıdırlar. Məzarların ölçüsü, nişanların forması və üzərində yazılacaq məlumatlar üçün ümumi standart müəyyənləşdirilməsi həm dəbdəbənin, həm də ailələrin əlavə xərclərinin qarşısını ala bilər. Belə bir standart mərhumun adının, soyadının, doğum və vəfat tarixlərinin qeyd edilməsinə imkan verməli, eyni zamanda ailələrin dini və mənəvi ehtiyaclarını da nəzərə almalıdır.

Təbii ki, belə bir yanaşma yalnız qadağalarla məhdudlaşmamalıdır. İnsanların düşüncəsində dəyişiklik yaratmaq da vacibdir. Çünki dəbdəbəli qəbir daşlarına marağın arxasında bəzən dini bilikdən daha çox, cəmiyyətdə formalaşan ənənə və başqalarının fikrinə verilən əhəmiyyət dayanır. İnsanlar anlamalıdırlar ki, mərhuma hörmətin ölçüsü məzar daşının böyüklüyü deyil. Onun üçün dua etmək, borclarını ödəməyə çalışmaq, yaxşı əməllərini davam etdirmək və xeyirxah işlər görmək daha mənalıdır.

Peyğəmbərimizdən (s.ə.s) rəvayət olunan səhih hədisdə bildirilir ki, insan öldükdən sonra əməli kəsilir. Yalnız üç şey istisnadır: davam edən sədəqə, faydalanılan elm və onun üçün dua edən əməlisaleh övlad. Bu hədis insanı düşünməyə vadar edir. Əgər vəfat edən insan üçün faydalı olan əməllər bunlardırsa, onda onun məzarına böyük məbləğdə pul xərcləməklə nəyə nail oluruq? Əlbəttə, bu, ailənin öz imkanları daxilində məzarı səliqəli saxlamasını və mərhumun xatirəsinə hörmət etməsini yasaqlamır. Sadəcə, hörmətlə dəbdəbəni bir-birindən ayırmaq lazımdır.

Düşünürəm ki, qəbiristanlıqlarda sadə və vahid məzarüstü nişanların tətbiqi həm dini baxımdan israfın qarşısının alınmasına, həm də sosial baxımdan insanların maddi imkanlarına görə fərqləndirilməməsinə xidmət edə bilər. Ancaq bunun üçün qaydalar əsaslandırılmış, ədalətli və hamı üçün əlçatan olmalıdır. Məqsəd insanlara əlavə məhdudiyyət yaratmaq deyil, dəfn mədəniyyətində sadəliyi və mənəvi dəyərləri ön plana çəkməkdir. Ölüm bizə xatırladır ki, insanın həqiqi dəyəri arxasında qoyduğu daşla deyil, həyatı boyu gördüyü işlərlə ölçülür. Qəbiristanlıqda hamımızı gözləyən aqibət eynidir. Fərq isə insanın nə qədər böyük abidə ilə dəfn olunmasında deyil, necə yaşamasında və arxasında hansı xeyirli izləri qoymasındadır".

Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi Fransanın Avropa və xarici işlər naziri Jan-Noel Baronun əsassız iddialarına cavab verib.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bu barədə Azərbaycan XİN məlumat yayıb:

"Fransanın Avropa və xarici işlər naziri Jan-Noel Baronun 13 oktyabr tarixində İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının (İƏİT) "Etimadın qurulması və demokratiyanın möhkəmləndirilməsi üzrə Qlobal Forumun"da çıxışı zamanı növbəti dəfə Azərbaycanı əsassız iddialarla hədəf almasını qətiyyətlə pisləyirik.

Fransa nazirinin Azərbaycana qarşı ittihamları Fransa tərəfinin Azərbaycanla münasibətlərdə qarşıdurma ritorikasından hələ də əl çəkə bilmədiyini göstərir.

Azərbaycanı Yeni Kaledoniya və Fransanın digər dənizaşırı ərazilərində yaşayan xalqların hüquqları uğrunda apardıqları mübarizəyə müdaxilədə ittiham etmək tamamilə əsassızdır. Fransanın dənizaşırı ərazilərində baş verən proseslərə dair fərqli mövqeləri olan tərəfləri əsassız şəkildə xarici müdaxilə ilə əlaqələndirmək həmin ərazilərin əhalisinin iradəsini və narahatlıqlarını kölgədə qoymaq cəhdidir.

Demokratiya, insan hüquqları və hüququn aliliyi barədə danışan Fransa rəsmilərinin, ilk növbədə, bu prinsiplərin Fransanın siyasətində ardıcıl tətbiqinə diqqət yetirməsi daha məqsədəuyğun olardı.

Fransa tərəfini Azərbaycanla bağlı əsassız iddialara son qoymağa, beynəlxalq münasibətlərdə qarşılıqlı hörmət, suveren bərabərlik və daxili işlərə qarışmamaq prinsiplərinə riayət etməyə çağırırıq".

Son günlər mətbuatda Azərbaycan millisinin futbolçusu Nəriman Axundzadənin qış transfer pəncərəsində Türkiyənin "Ərzurumspor" klubundan ayrılacağı ilə bağlı yayılan məlumatlar həqiqəti əks etdirmir.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bu barədə Azərtac-a açıqlamasında Superliqa təmsilçisinin prezidenti Əhməd Dal məlumat verib.

O bildirib ki, komanda daxilində həm hücumçuya, həm də onun bacarığına böyük inam var:

“Son günlər mediada Nərimanın klubumuzdan ayrılacağı barədə xəbərlər dolaşır. Amma bunu qətiyyətlə təkzib edirəm. "Ərzurumspor" klubu olaraq Nərimanı çox sevirik və onun oyununu bəyənirik. Eyni şəkildə, o da klubumuzu çox sevir. Bu cür xəbərlərin haradan çıxdığını bilmirəm, adətən transfer dövrlərində belə şayiələr yayılır. Lakin birmənalı şəkildə bildirirəm ki, belə bir planımız yoxdur".

Klub rəhbəri futbolçunun komandaya tam adaptasiya ola bilməməsini onun düşərgəyə gec qoşulması və Ərzurumun coğrafi şəraiti ilə əlaqəli olduğunu vurğulayıb:

"Nəriman mövsümün əvvəlində Millətlər Liqası ilə əlaqədar milli komandanın düşərgəsində idi və aramıza bir qədər gec qatıldı. Ərzurum Türkiyənin ən yüksək dağlıq bölgələrindən biridir. Buranın hündürlüyünə uyğunlaşmaq həm yeni transferlərimiz, həm də oyunçular üçün asan başa gəlmir. Şəhərin hava və iqlim şəraitinə uyğunlaşma dövrü bəzən vaxt aparır. Baş məşqçimiz Serkan Balta Nərimandan razıdır, onun həm məşqlərdəki çalışqanlığından, həm də meydandakı performansından məmnunuq. O, çox sevilən və örnək xarakterə malik futbolçudur”.

Əhməd Dal Azərbaycanla münasibətlərə də toxunaraq qeyd edib ki, Nəriman Axundzadənin transferi iki ölkə arasındakı qardaşlıq əlaqələrinə xüsusi töhfə verir və klub bu əməkdaşlığı gələcəkdə də davam etdirməkdə maraqlıdır.

Qeyd edək ki, Nəriman Axundzadə müqavilə ilə ABŞ-ın “Kolambus Kryu” klubuna məxsusdur. “Ərzurumspor” avqust ayında 22 yaşlı hücumçu ilə 1 illik icarə müqaviləsi imzalayıb.

Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsi (BQXK) Ermənistanda barəsində iki aylıq həbs qətimkan tədbiri seçilmiş Azərbaycan ordusunun hərbi qulluqçusu Nəsimi Musayevin məsələsi üzrə müvafiq orqanlarla davamlı olaraq əlaqə saxlayır.

Bu barədə Ermənistan mediası məlumat yayıb.

"Onların razılığını aldıqdan sonra ona baş çəkə biləcəyik", - deyə Qırmızı Xaç Komitəsinin (BQXK) Ermənistandakı nümayəndəliyinin kommunikasiya şöbəsinin rəhbəri Zara Amatuni bildirib.

Xatırladaq ki, Azərbaycan ordusunun hərbi qulluqçusu Nəsimi Musayev oktyabrın 1-də Ermənistanın təhlükəsizlik orqanları tərəfindən saxlanılıb. Şəki kəndi yaxınlığında naməlum səbəblərdən sərhədi keçən hərbçi barəsində ikiaylıq həbs qətimkan tədbiri seçilib.

Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Aparatının iki departamentinin adı dəyişdirilib.

Məlumata görə, Strateji planlaşdırma və investisiyalar departamentinin adı Strateji planlaşdırma və təhlil departamenti, Hüquq departamenti isə Hüquq və daxili nəzarət departamenti olub.

Qeyd edək ki, Strateji planlaşdırma və təhlil departamentinin müdiri Amin Abdullayev, Hüquq və daxili nəzarət departamentinin müdiri isə Ülviyyə Musayevadır. Onların hər ikisi 2025-ci ildə departament müdiri təyin ediliblər.

"İranın "Səhər" ("Sahar Azəri") telekanalı Türkiyənin Diyarbakır vilayətində keçirilmiş tədbirə aid görüntüləri Azərbaycanla əlaqələndirərək, onları ölkəmizdə hicablı şəxslərə dəstək məqsədilə təşkil olunmuş aksiya kimi təqdim edib. Hadisənin məkanını və mahiyyətini təhrif edən bu təqdimat faktların kobud şəkildə saxtalaşdırılması, ictimai rəyin məqsədyönlü manipulyasiyası cəhdi və auditoriyanın yanlış məlumatlandırılmasına xidmət edən açıq dezinformasiya nümunəsidir".

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bu barədə Azərbaycan Respublikası Media və Yayım Şurasının açıqlamasında bildirilib.

Qeyd olunub ki, bu telekanalın fəaliyyəti Azərbaycan əleyhinə yönəlmiş qərəzli, həqiqətə uyğun olmayan məlumatların yayılması və təxribatçı məzmun vasitəsilə ictimai rəyin çaşdırılması ilə səciyyələnir.

"Kanalın ölkəmizlə bağlı hadisələri sistemli şəkildə təhrif etməsi, dezinformasiya xarakterli materiallara mütəmadi yer verməsi və Azərbaycan haqqında mənfi təsəvvür formalaşdırmağa yönəlmiş yanaşması bu fəaliyyətin onun informasiya siyasətinin əsas istiqaməti olduğunu göstərir. Məhz bu cür ardıcıl və qərəzli fəaliyyətinə görə kanal qara siyahıya daxil edilib.

Azərbaycan Respublikası Media və Yayım Şurası media subyektlərini informasiya yayımında faktların dəqiqliyini və obyektivliyi təmin etməyə, ictimai rəyi manipulyasiya edən, hadisələrin mahiyyətini təhrif edən təqdimatlardan çəkinməyə, ictimaiyyəti isə bu kimi paylaşımlara tənqidi yanaşmağa, məlumatları etibarlı mənbələr əsasında yoxlamağa və dezinformasiyanın yayılmasına alət olmamağa çağırır", - deyə məlumatda vurğulanıb.

Xəbər verdiyimiz kimi, Azərbaycanda ilk dəfə meyitdən ürək transplantasiya edilən Tovuz sakini Rəşad Məmmədliyev vəfat edib.

Məlumata görə, R.Məmmədliyev Tovuz Dövlət Sosial-İqtisadi Kollecinin “Elektrik təchizatı” ixtisası üzrə III kurs tələbəsi idi.

Mərhum həmçinin, 2023-cü il sentyabrın 19-20-də Azərbaycan Ordusunun Qarabağ bölgəsində həyata keçirdiyi lokal xarakterli antiterror əməliyyatında iştirak etmişdi.

Xatırladaq ki, 2025-ci il oktyabrın 31-də ilk dəfə olaraq Azərbaycanda meyit donorun ürəyi transplantasiya edilmişdi. Meyit donorun ürəyi 2006-cı il təvəllüdlü Tovuz rayon sakini Rəşad Məmmədəliyevə köçürülmüşdü./Unikal

Gədəbəy rayonunun Çanaqçı kəndi ərazisində baş verən yol-nəqliyyat hadisəsi zamanı xəsarət alanların vəziyyəti açıqlanıb.

Mediaxeberleri.Az-ın sorğusuna cavab olaraq Tibbi Ərazi Bölmələrini İdarəetmə Birliyindən (TƏBİB) bildirilib ki, baş verən yol-nəqliyyat hadisəsi səbəbi ilə xəsarət alan dörd nəfər (bir kişi, üç azyaşlı) oktyabrın 13-də saat 23:45-də Gədəbəy Rayon Mərkəzi Xəstəxanasına hospitalizasiya olunub.

"Müxtəlif növ bədən xəsarətləri alan pasiyentlərə zəruri tibbi xidmətlər göstərilib və ambulator müalicə üçün evə buraxılıblar. Hadisə nəticəsində bir nəfərin (qadın) həkiməqədər ölüm faktı qeydə alınıb", - deyə məlumatda bildirilib.

Azərbaycanda keçirilən dəbdəbəli toy mərasimləri və bu tədbirlərə çəkilən yüksək xərclər cəmiyyətdə ciddi müzakirə olunur. Xüsusilə, yüzlərlə qonağın dəvət olunduğu, böyük məbləğlərin xərcləndiyi toylar cəmiyyəti sosial bərabərsizliyə və ayrı-seçkiliyə sürükləyir. Eləcə də yas mərasimləri haqda da eyni sözləri demək mümkündür. Hərçənd dinimiz bu cür halları bəyənmir və israf sayır. 

Belə olan halda toy və yas mərasimlərində qonaq sayına xüsusi limit tətbiq oluna və dəbdəbə yığışdırıla bilərmi?

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, mövzunu "Azpolitika"ya şərh edən sosioloq Mail Yaqub bildirib ki, toy və yas mərasimlərinin yersiz dəbdəbəsi uzun illərdir Azərbaycanda müzakirə mövzusudur:

"Bu, gəliri az olan orta təbəqəni çox incidən bir mövzudur. Həm toydakı, həm yasdakı dəbdəbənin qarşısını iki yolla almaq mümkündür. Birincisi, dövlət bu barədə qərar qəbul etməli, ciddi nəzarət mexanizmləri hazırlanmalıdır. Bu halda gənclərin evlənməsinə də münbit şərait yaranacaq. Çünki toyların dəbdəbəli keçməsi gənclərin nikaha girməsinin qarşısını alır. Hazırda toyların sayı azalmağa doğru gedir. İkincisi bu məsələlərlə bağlı geniş təbliğat işləri aparılmalıdır. Psixoloqlar, əxalq müəllimləri və ziyalılar bu mövzularda insanlara maarifləndirici təbliğat işi aparmalıdır. Sadaladığım bu iki addım atılsa, o zaman mütləq dəbdəbəli toy və yas mərasimlərinin qarşısının alınmasına təsiri olacaq".

Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov oktyabrın 15-də Bakıda Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin (AQEM) 7-ci sammitində iştirak edəcək.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bu barədə Rusiya Xarici İşlər Nazirliyindən (XİN) bildirilib.

"Oktyabrın 15-də Bakıda Rusiya Federasiyasının xarici işlər naziri Sergey Viktoroviç Lavrov Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin (AQEM) 7-ci sammitində iştirak edəcək", - məlumatda qeyd olunub.