Mənzil sahibi olmaq Azərbaycanda yüzminlərlə vətəndaş üçün əsas məqsədlərdən biridir. Amma son illərdə daşınmaz əmlak bazarında qiymətlərin sürətlə artması bu arzunu reallaşdırmağı daha da çətinləşdirib. Xüsusilə paytaxt və ətraf bölgələrdə mənzil qiymətlərinin kəskin yüksəlməsi alıcıların seçim imkanlarını məhdudlaşdırır.
Gələcəkdə mənzil bazarında qiymətlər azalacaq, yoxsa daha da artacaq? Mənzil bazarındakı bu vəziyyət gənclərin gələcək planlarına necə təsir edir? Hansı addımlar qiymətlərin sabitləşməsinə və alıcılar üçün rahatlığa səbəb ola bilər?
Mövzu ilə bağlı “AzPolitika”ya açıqlamasında iqtisadçı-ekspert Allahverdi Aydın bildirib ki, qiymət artımının bir neçə səbəbi var. Onun sözlərinə görə, ötən il Mərkəzi Bankın açıqladığı məlumatlardan belə görünür ki, son 5 ildə mənzillərin qiymətində təxminən 50%-ə yaxın artım qeydə alınıb.
“Qiymət artımının əsas səbəb odur ki, tikinti materiallarının qiyməti yüksəlir. İkinci səbəb isə tikinti sektorunda şəffaflığın tam şəkildə təmin edilməməsidir. Başqa bir səbəb odur ki, regionlardan paytaxta və onun ətrafına gələnlərin sayı artır, lakin yeni mənzillərin sayı əhalinin artım sürətinə uyğun gəlmir. Nəticədə bazarda tələb təklifi üstələyir və bu da qiymətlərə təsir edir. Ölkədəki mövcud iqtisadi göstəriciləri və yaxın dövrün proqnozlarını nəzərə alsaq, yaxın 2-3 ildə mənzil bazarında ucuzlaşmanın olmayacağını deyə bilərik. Hesab edirəm ki, ucuzlaşma olmasa da, mənzil bazarında qiymət artımı nisbətən səngiyəcək”.
Ekspert xatırladıb ki, bu il ölkədə “Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan edilib: “Ehtimal etmək olar ki, paytaxt ərazisində olan yüz minlərlə qeydiyyatsız mənzilin qeydiyyata alınması ilə bağlı müəyyən addımlar atılacaq. Bu da mənzil bazarında təklifi artıra bilər. Digər bir səbəb isə işğaldan azad olunmuş ərazilərə köçürülən insanların sayının tədricən artmasıdır. Keçmiş məcburi köçkünlərdən boşalan mənzillər də birbaşa və ya dolayı yolla mənzil bazarına daxil olur. Bütün bunlar onu deməyə əsas verir ki, yaxın illərdə ciddi qiymət artımı müşahidə olunmayacaq. Amma mənzillərin gənclər üçün əlçatan olması üçün təkcə qiymətlərin sabit qalması və ya aşağı düşməsi kifayət deyil. Çünki mövcud qiymətlər hətta bir qədər aşağı düşsə belə, gənclər üçün əlçatan olmayacaq. Gənclərin mənzil sahibi olması üçün kənar dəstək, xüsusən də dövlət dəstəyi lazımdır. Hesab edirəm ki, gənclərin güzəştli ipoteka kreditlərinə əlçatanlığı genişləndirilməlidir”.
Ekspert qeyd edib ki, belə vəziyyətdə gənclər üçün ən uyğun çıxış yolu ilk növbədə sabit gəlir formalaşdırmaq və rəsmi gəliri artırmaqdır. Çünki ipoteka imkanları məhz rəsmi gəlirə əsaslanır. “Gənclərə tövsiyəm odur ki, əgər rəsmi işləri varsa və bu, kredit götürməyə imkan verirsə, ipoteka ilə mənzil sahibi olsunlar. Dünyada müşahidə olunan mövcud iqtisadi-siyasi vəziyyət onu göstərir ki, yaxın illərdə sabitlik tam təmin olunmayacaq. Bu isə Azərbaycan iqtisadiyyatına da təsir edəcək. Azərbaycan bir çox məhsulları xaricdən idxal edir. Bu səbəbdən ölkə iqtisadiyyatı idxal inflyasiyasının təzyiqi altındadır. Manatın məzənnəsinin inzibati yollarla qorunmasına və digər sərt tədbirlərə baxmayaraq, qiymət artımının sürətləndiyini müşahidə edirik. Qiymətlər artırsa, deməli inflyasiya var. İnflyasiya varsa, deməli manat real dəyərini itirir. Bu halda manatla uzunmüddətli ipoteka krediti əldə etmək gənclər üçün müəyyən mənada əlverişli fürsət yarada bilər.
Məsələn, bir gənc bu gün 30 illik, faizlə birlikdə 150 min manat ipoteka krediti götürüb mənzil sahibi ola bilər. Ola bilsin ki, hazırkı əmək haqqına görə 150 min manat onun üçün böyük məbləğdir. Amma təsəvvür edin ki, 10 il keçir və inflyasiya səbəbindən maaşlar artır, qiymətlər qalxır, amma həmin gəncin banka olan borcu nominal olaraq eyni qalır. Yəni 150 min manatın real dəyəri aşağı düşür. Bu səbəbdən 10-15 ildən sonra ödəniləcək aylıq məbləğ real ifadədə daha az yük təşkil edə bilər. Bu baxımdan uzunmüddətli ipoteka müəyyən şərtlər daxilində gənclər üçün əlverişli ola bilər”.
Oğuz Ayvaz