Azərbaycanda saxta dərmanların dövriyyəsi ilə bağlı narahatlıqlar uzun illərdir gündəmdədir. Səhiyyə Nazirliyi isə problemin qarşısını almaq üçün yeni rəqəmsal mexanizm - "Track & Trace" sistemini gündəmə gətirib. Nazirliyin Analitik Ekspertiza Mərkəzinin Dərman vasitələrinin təqib və izləmə şöbəsinin müdiri Səid Fərzullayev bildirib ki, saxta dərmanların qarşısının alınmasında müasir dövrdə ən effektiv vasitələrdən biri rəqəmsal izləmə - yəni "Track & Trace" sistemidir. Onun sözlərinə görə, bu sistem vasitəsilə hər bir dərman vasitəsi qutusuna unikal seriya nömrəsi verilir.

Mediaxeberleri.Az mövzu ilə bağlı "Kaspi" qəzetinin məqaləsini təqdim edir:

Rəqəmsal sipər

Şöbə müdiri bildirib ki, dərman vasitəsi aptekdə satıldıqda və ya tibb müəssisəsində istifadə edildikdə həmin kod sistemdə deaktiv olunur: "Əgər eyni kod ikinci dəfə istifadə edilərsə, sistem dərhal xəbərdarlıq verir. Bu mexanizm saxta və ya təkrar dövriyyəyə buraxılmış dərman vasitələrinin operativ şəkildə aşkarlanmasına imkan yaradır. Nəticədə sistem saxta dərman vasitələrinə qarşı güclü rəqəmsal sipər rolunu oynayır. Dərman vasitələrinin hər bir qutusunun izlənməsi və hər bir satışın qeydiyyata alınması onların təhlükəsiz təminatının əsasını təşkil edir".

Maraqlıdır, bu mexanizmin tətbiqi praktik baxımdan nə qədər real görünür?

"Bu halda məhsul riskli hesab edilir"

Səhiyyə eksperti İlqar Hüseynli bildirir ki, "Track & Trace" sistemi ingilis dilindən tərcümədə "izlə və nəzarət et" mənasını verir və əsas məqsədi dərman dövriyyəsində şəffaflığı təmin etməkdir. Onun sözlərinə görə, Azərbaycanda əczaçılıq sahəsində mövcud əsas problemlərdən biri idxaldan asılılıqdır və bu da nəzarət mexanizmlərinin gücləndirilməsini zəruri edir: "Bu sistem çərçivəsində hər bir dərman qutusuna unikal identifikasiya kodu verilir. Bu kod adətən "Data Matrix" formatında qablaşdırmanın üzərinə yerləşdirilir və dərmanın istehsal mərhələsindən son istifadəyə qədər izlənməsinə imkan yaradır. Bu kod vasitəsilə istehsalçının müəyyən edilməsi, idxal tarixinin izlənməsi, paylama zəncirinin nəzarətdə saxlanılması, aptek satışlarının qeydə alınması, mümkün təkrar dövriyyə, saxta məhsul risklərinin aşkarlanması mümkün olur. Sistemdə qeydiyyatda olmayan və ya tanınmayan kod aşkar edildikdə həmin məhsul riskli hesab olunur və onun dövriyyəyə buraxılmasının qarşısı alınır".

Sistemin effektiv işləməsi üçün...

Ekspert bildirir ki, ölkədə dərman istehsalı məhdud olduğu üçün yerli zavodlar bu prosesi daha sadə şəkildə idarə edə bilsələr də, əsas yük idxal zəncirinin üzərindədir: "Track & Trace" kimi izləmə sisteminin effektiv işləməsi üçün ilk növbədə idxalçı şirkətlərlə istehsalçı zavodlar arasında razılaşmalar olmalıdır. Bu razılaşmalar çərçivəsində hər bir dərman qutusunun üzərinə müvafiq identifikasiya kodu yerləşdirilməlidir. Azərbaycanda da bu sistemin texniki baxımdan tətbiqi mümkündür, lakin bunun üçün bir sıra struktur və infrastruktur məsələləri həll olunmalıdır. İlk növbədə güclü nəzarət mexanizmi formalaşdırılmalı, bütün dərman zənciri - təchizat, topdansatış və pərakəndə satış mərhələləri - bu sistemə inteqrasiya olunmalıdır".

Saxta dərmanlar ölkəyə necə gətirilir?

Saxta dərman probleminə gəldikdə isə, mütəxəssis bildirir ki, ümumilikdə "saxta dərman" anlayışı rəsmi statistikada geniş şəkildə təsdiqlənmiş göstərici deyil. Onun sözlərinə görə, daha çox problem qeyri-rəsmi idxal və müxtəlif qaçaqmalçılıq yolları ilə ölkəyə daxil olan dərman partiyaları ilə bağlıdır: "Bu məhsullar əslində istehsal olunduqları ölkələrdə sertifikatlı zavodlar tərəfindən hazırlanır, lakin bəzən vergi və gömrük nəzarətindən gizlədilərək ölkəyə gətirilir. Eyni zamanda internet üzərindən həyata keçirilən qeyri-rəsmi satışlar bu nəzarətsizliyi daha da artırır. Bu halda həmin dərmanların orijinallığını və təhlükəsizliyini tam şəkildə yoxlamaq mümkün olmur. Bununla belə, əvvəlki illərlə müqayisədə ölkəyə saxta və ya şübhəli dərmanların daxil olması ilə bağlı göstəricilərdə azalma müşahidə edilir. Dərman istehsalçıları və tədarük zənciri iştirakçıları artıq öz reputasiyalarını qorumaq məqsədilə qaçaqmalçılıq, qeyri-rəsmi satış kanallarına imkan verməməyə daha çox diqqət yetirirlər".

Sistemin uğur qazanması üçün vacib şərt

İ. Hüseynli bildirir ki, sistemin uğur qazanması üçün bir neçə vacib şərt mövcuddur: "İlk növbədə güclü hüquqi baza yaradılmalı və effektiv nəzarət mexanizmi formalaşdırılmalıdır. Proses boyunca mütəmadi monitorinq aparılması, ictimai maarifləndirmənin gücləndirilməsi, şəffaflığın təmin edilməsi və pozuntulara qarşı real çəkindirici sanksiyaların tətbiqi vacibdir. Vətəndaşlar üçün real dəyişiklik o zaman hiss olunacaq ki, bütün bu mexanizmlər vahid və işlək sistem kimi fəaliyyət göstərsin. Bu halda insanlar mobil tətbiqlər vasitəsilə və ya ştrix-kodların skan edilməsi ilə dərmanın izlənilə bilən, nəzarət olunan və ya qeyri-rəsmi dövriyyəyə aid olub-olmadığını asanlıqla yoxlaya biləcəklər. Əks halda, sistem formal xarakter daşıya və praktik nəticə verməyə bilər".

Dünya təcrübəsi necədir?

Bu model yeni deyil. Bir çox ölkədə artıq uzun illərdir tətbiq olunur. Məsələn, Avropa İttifaqında "European Medicines Agency" nəzarəti altında "Falsified Medicines Directive" çərçivəsində dərmanların izlənməsi və təhlükəsizliyi təmin edilir. ABŞ-də isə "U.S. Food and Drug Administration" tərəfindən "Drug Supply Chain Security Act" əsasında oxşar izləmə mexanizmi tətbiq olunur. Regionda isə Türkiyə uzun illərdir dərman izləmə sistemi istifadə edən ölkələrdən biridir və bu sahədə tez-tez nümunə kimi göstərilir.

Bərdə səhiyyəsində özbaşınalıqlar və şübhəli maliyyə əməliyyatları baş alıb gedir. Anaxeber.info.az-a verilən məlumata görə, rayonun doğum evi ilə bağlı yeni faktlar üzə çıxıb. Məlumata görə, Bərdənin doğum evində Baxşeyiş həkimin şəxsi vəsaiti hesabına alınan aparat uğrunda mübarizə gedir. Belə ki, həmin aparatla bağlı direktor müavini Vasif hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət edib. Bildirilir ki, rayon prokurorluğun və polisinə şikayət edərək sözügedən aparatın doğum evinin anbarına qoyulmasını tələb edir. Halbuki həmin avadanlıq Baxşeyiş həkimin öz vəsaiti hesabına alınıb və doğum evinə məxsus deyil. Məlumatda deyilir ki, hətta bu şikayətin ardınca aparat təmirdən geri qaytarılıb və doğum evinin anbarına qoyulub. Burada əsas məqsəd isə odur ki, xəstəxanaya maliyyə yoxlaması gələndə doğum evinin müdiri Tünzalə Bəşirova və müavini Vasif həkimə bir problem yaranmasın. 
Bərdə doğum evində qalmaqala səbəb olan bu hadisə indi bir məsələni açıq qoyur: Bərdə səhiyyə şöbəsi nə vaxtsa bu aparatdan alıbmı? Və alıbsa harada istifadə olunub? Üstəlik, təşkilatın direktoru olduğu halda Vasif doktor və Tünzalə xanım bu məsələyə görə niyə canfəşanlıq edirlər? Bütün hallarda məsələnin araşdırılmasına ehtiyac var. Çünki Baxşeyiş həkimin öz cibinin pulu ilə aldığı aparatı əlindən alaraq doğum evinin anbarına yerləşdiriblər, bu azmış kimi, avadanlığın tibb ocağına aid olduğunu həyasız şəkildə iddia edirlər. Görünür ki, dövlətin vəsaiti ilə alınmış, yaxud heç alınmayıb pulu yeyilmiş avadanlığın yerini Baxşeyiş doktorun aldığı ilə doldurmağa, öz qanunsuz hərəkətlərini isə ört-basdır etməyə çalışıblar. Qeyd olunur ki, məsələ barədə Səhiyyə Nazirliyindən, TƏBİB-dən və TƏBİB-in Bərdə rayon Mərkəzi Xəstəxanasından araşdırma aparılması xahiş olunur. Bu yoxlama nəticəsində müəyyən edilə bilər ki, vətəndaşa aid aparat hansı firmadan  və neçənci ildə alınıb.

Baku TV-nin "Xülasə" verilişinin yeni buraxılışı yayımlanıb.

Toy karvanlarında təhlükəli sürücülük hansı nəticələrə səbəb ola bilər?

Azyaşlıların sosial şəbəkələrdə təqdim olunması hansı riskləri yaradır?

Milli Onkologiya Mərkəzində baş verən partlayış hansı sualları gündəmə gətirdi?

Tikinti şirkətlərinin fəaliyyəti ilə bağlı əsas problemlər nələrdir?

İctimai nəqliyyatda ödəniş sistemləri ilə bağlı narazılıqlar nədən qaynaqlanır?

Verilişdə həftə ərzində gündəm olan bu və digər məsələlər diqqətə çatdırılaraq şərh edilib.

İnzibati cərimə tətbiq edildikdə şəxs onu qanunla müəyyən edilmiş müddətdə ödəməlidir. Bu cərimə istənilən inzibati xəta üzrə ola bilər və ilkin mərhələdə, sadəcə, ödəniş öhdəliyi yaradır. Lakin bəzi hallarda borclu şəxs öhdəliyini yerinə yetirmir və o zaman icra məmuru borcun ödənilməsi ilə bağlı müddət qoyur. Tələb yerinə yetirilməsə, o zaman həmin şəxs cərimələnə bilər.

Oxu.Az-ın "Qanun nə deyir?" adlı rubrikasının bugünkü mövzusu icra məmurunun tələbini yerinə yetirməməklə bağlıdır.

Hansı hallarda şəxs cəriməni ödəmədiyinə görə ikinci dəfə cəzalandırıla bilər?

Əgər şəxs cəriməni vaxtında ödəmirsə, məsələ məcburi icra mərhələsinə keçirilə bilər. Bu zaman icra məmuru işə qoşulur və borcluya rəsmi qaydada tələb göndərir. İcra məmuru konkret müddət müəyyən edərək cərimənin ödənilməsini tələb edir. Şəxs bu tələbə əməl edərsə, əlavə məsuliyyət yaranmır. Lakin icra məmurunun qanuni tələbi yerinə yetirilməzsə, artıq yeni hüquqi məsuliyyət meydana çıxır. Bu halda İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 528-ci maddəsi işə düşür. Həmin maddəyə görə, şəxs icra sənədini üzrsüz səbəbdən icra etmədiyinə görə cərimə oluna və ya inzibati həbsə məruz qala bilər.

Bu məsuliyyət ilkin cərimədən fərqlidir və ayrıca pozuntu sayılır. Yəni burada eyni cəriməyə görə ikinci dəfə cəza tətbiq edilmir. Əksinə, icra məmurunun qanuni göstərişlərinə tabe olmamaq ayrıca hüquq pozuntusu kimi qiymətləndirilir. Əgər şəxs bu davranışı təkrar edərsə, daha ağır sanksiyalar tətbiq oluna bilər. Bununla yanaşı, şəxs məhkəmə qərarı çıxarılana qədər borcunu ödəyərsə, inzibati məsuliyyətdən azad oluna bilər. Bu mexanizm məhkəmə qərarlarının icrasını təmin etmək və hüquqi intizamı qorumaq məqsədi daşıyır.

Sözügedən məsələyə görə cərimələr də nəzərdə tutulub.

İcra sənədindəki tələbin üzrsüz səbəbdən icra məmuru tərəfindən müəyyən olunmuş müddətdə icra edilməməsinə və ya icra məmurunun məhkəmə və ya başqa dövlət orqanlarının qərarlarının icrası ilə əlaqədar digər qanuni tələblərinin yerinə yetirilməməsinə görə fiziki şəxslər beş yüz manatdan min manatadək məbləğdə cərimə edilir və ya işin hallarına görə, pozuntunu törədənin şəxsiyyəti nəzərə alınmaqla, bir ayadək müddətə inzibati həbs tətbiq olunur, vəzifəli şəxslər min iki yüz manatdan iki min beş yüz manatadək məbləğdə, hüquqi şəxslər üç min manatdan beş min manatadək məbləğdə cərimə edilirlər.

Həmçinin inzibati tənbeh almış şəxs tərəfindən inzibati tənbehvermə haqqında qərarın qanuni qüvvəyə mindiyi gündən bir il ərzində eyni icra sənədinə münasibətdə təkrar törədilməsinə görə fiziki şəxslər min manatdan min beş yüz manatadək məbləğdə cərimə edilir və ya işin hallarına görə, pozuntunu törədənin şəxsiyyəti nəzərə alınmaqla iki ayadək müddətə inzibati həbs tətbiq olunur, vəzifəli şəxslər iki min beş yüz manatdan dörd min manatadək məbləğdə, hüquqi şəxslər beş min manatdan yeddi min manatadək məbləğdə cərimə olunurlar.

İcra üçün təqdim edilmiş icra sənədinin itirilməsinə, onun vaxtında göndərilməməsinə və ya borclunun iş yeri və ya yaşayış yeri, onun gəlirləri və əmlak vəziyyəti haqqında dəqiq olmayan məlumat təqdim edilməsinə görə vəzifəli şəxslər min iki yüz manatdan iki min beş yüz manatadək məbləğdə cərimə edilirlər.

Misli Premyer Liqasında 30-cu turun oyunları davam edir.

Mediuaxeberleri.Az xəbər verir ki, bu günə nəzərdə tutulan matçlar artıq başa çatıb. 

Ötən tur çempionluğunu rəsmiləşdirən "Sabah" səfərdə "Şamaxı" ilə qarşılaşıb. Matç "Sabah"ın 3:0 hesablı qələbəsi ilə yekunlaşıb. Bu komandaların ilk dövrədəki oyununda "Sabah" 2:1 hesabı ilə qalib gəlib, ikinci dövrədəki görüşdə isə qolsuz heç-heçə qeydə alınıb.

Günün ikinci matçında "Zirə" "Qəbələ"ni qəbul edib. "Neftçi" ilə 4-cü yer uğrunda mübarizə aparan "Zirə", həmçinin Premyer Liqada qalmağa çalışan "Qəbələ" üçün son dərəcə vacib olan qələbəni Rəşad Sadıqovun komandası əldə edib.

Komandaların ilk dövrədəki oyununda "Zirə" (1:0), ikinci dövrədəki görüşdə isə "Şamaxı" (2:1) qalib gəlib.

3 may (bazar)

18:30. “Zirə” - “Qəbələ” - 1:0

Qol: Junior Martins, 78

Zirə İdman Kompleksi

16:00. “Şamaxı” - “Sabah” - 0:3

Qol: Stiv Solvet, 37, Coy Lens Mikels, 77, Umarali Raxmonaliyev, 90-pen.

Şamaxı şəhər stadionu

2 may (şənbə)

“Araz-Naxçıvan” - “İmişli” - 0:1

 “Kəpəz” - “Sumqayıt” - 2:1

4 may (bazar ertəsi)

19:30. “Qarabağ” - “Turan Tovuz”

5 may (çərşənbə axşamı)

16:00. “Karvan-Yevlax” - “Neftçi”

Bombardirlər:

Coy Lens Mikels (“Sabah”) - 19 qol

Bassalu Sambu ("Neftçi") - 11 qol

Velko Şimiç (“Sabah”) - 11 qol

Joarlem Santos ("Turan Tovuz") - 10 qol

Emin Mahmudov ("Neftçi") - 9 qol

Karim Rossi ("Şamaxı") - 9 qol

Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü ilə keçirilən Bakı Marafonu 2026"da Dövlət Sərhəd Xidmətinin (DSX) hərbi qulluqçusu da iştirak edib və yüksək nəticə qazanıb.

Bu barədə Mediaxeberleri.Az-a DSX-dən məlumat verilib.

"Marafonun iştirakçıları arasında Dövlət Sərhəd Xidmətinin hərbi qulluqçusu baş gizir Yusubova Anna da yer alıb", məlumatda bildirilib və əlavə edilib ki, yüksək fiziki hazırlıq nümayiş etdirən hərbi qulluqçu 42 kilometrlik məsafəni 2 saat 55 dəqiqə 52 saniyəyə qət edərək ikinci yerə layiq görülüb.

Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyeva və Bakı Media Mərkəzinin rəhbəri Arzu Əliyeva İçərişəhərdəki Qoşa Qala meydanında keçirilən Beynəlxalq Xalça Festivalını ziyarət ediblər.

Mediaxeberleri.Az AZƏRTAC-a istinadən xəbər verir ki, onlar festivalda nümayiş olunan xalça nümunələri, ənənəvi sənətkarlıq məmulatları, eləcə də müxtəlif ölkələrin milli tətbiqi-dekorativ sənət nümunələrinin sərgiləndiyi pavilyonlarla tanış olublar.

Daha sonra onlar festivalda iştirak edən yerli və xarici qonaqlarla xatirə şəkilləri çəkdiriblər.