Düzgün qidalanma və müntəzəm idmanla məşğul olmaq sağlam həyat tərzinin əsas şərtləri hesab edilir. Lakin alimlərin araşdırmasına görə, insan sağlamlığına ciddi təsir göstərən daha bir mühüm amil var. Bu da sosial münasibətlər və yaxın insanlarla ünsiyyətdir.
Mediaxeberleri.Az Lent.az-a istinadən xəbər verir ki, dostlarla ünsiyyət saxlamaq və yaxın münasibətləri qorumaq insan sağlamlığının möhkəmlənməsində və ömür uzunluğunun artmasında mühüm rol oynaya bilər. Genişmiqyaslı araşdırma göstərib ki, tənhalıq hissi yaşayan və sosial əlaqələri məhdud olan insanlar xroniki xəstəliklərlə daha çox üzləşirlər. Onların uzun müddət sağlam yaşamaq ehtimalı da daha aşağı ola bilər.
Araşdırmanın əsasını Böyük Britaniyanın UK Biobank layihəsinin məlumatları təşkil edib. Layihə çərçivəsində 500 mindən çox iştirakçının sağlamlıq vəziyyəti və sosial əlaqələri uzun müddət ərzində öyrənilib. Tədqiqatın əsas nəticəsi ondan ibarətdir ki, ünsiyyət çatışmazlığı yalnız insanın psixoloji vəziyyəti ilə deyil, fiziki sağlamlığı ilə də əlaqəli ola bilər. Xüsusilə həm tənhalıq hissi yaşayan, həm də sosial baxımdan təcrid olunan insanlarda daha əlverişsiz sağlamlıq göstəriciləri müşahidə edilib.
Belə iştirakçıların xroniki xəstəliklər olmadan yaşadıqları müddət daha qısa olub. Söhbət şəkərli diabet, ürək-damar xəstəlikləri, onkoloji xəstəliklər, depressiya və demensiya kimi ciddi sağlamlıq problemlərindən gedir.
Tənhalıq və sosial təcrid arasında hansı fərq var?
Mütəxəssislər bildirirlər ki, tənhalıq və sosial təcrid fərqli anlayışlardır. Onların mənfi təsirləri bir-birini gücləndirə bilsə də, bu hallar həmişə birlikdə müşahidə olunmur. Sosial təcrid insanın ətrafındakı insanlarla real ünsiyyətinin məhdud olması deməkdir. Bu vəziyyət başqa şəhərə köçdükdən, distant iş rejiminə keçdikdən, münasibətlər bitdikdən və ya gündəlik həyat tərzi dəyişdikdən sonra yarana bilər. Belə insanlar dostları, qohumları və tanışları ilə nadir hallarda görüşürlər. Hətta ciddi emosional narahatlıq hiss etməsələr belə, məhdud ünsiyyət onları gündəlik həyatda vacib olan sosial dəstəkdən məhrum edə bilər.
Tənhalıq isə daha çox insanın daxili hissləri ilə bağlıdır. Bu vəziyyət insan özünü anlaşılmamış, emosional yaxınlıqdan məhrum və ya ətrafındakılar üçün əhəmiyyətsiz hiss etdikdə yaranır. Buna görə də çoxlu tanışın olması insanı tənhalıqdan tam qorumur. İnsan hər gün iş yoldaşları və qohumları ilə ünsiyyət qursa da, şəxsi problemlərini və hisslərini rahatlıqla bölüşə biləcəyi birinin olmadığını düşünə bilər.
Tənhalıq orqanizmə necə təsir edir?
Tənhalığın sağlamlığa təsir mexanizmlərindən biri xroniki stress hesab olunur. Emosional dəstəyin olmaması insanın həyat çətinliklərinin öhdəsindən gəlməsini çətinləşdirə və psixoloji gərginliyi artıra bilər. Uzunmüddətli stress yuxunun keyfiyyətini pisləşdirə, immun sisteminin fəaliyyətinə təsir göstərə və gündəlik həyat rejimini poza bilər. Nəticədə insanın fiziki aktivliyini qoruması, düzgün qidalanması və sağlamlığına diqqət yetirməsi çətinləşir. Yaxın ətrafın davranışı da bu baxımdan mühüm rol oynayır. Dostlar və ailə üzvləri çox vaxt insanın səhhətindəki dəyişiklikləri ilk fərq edən şəxslər olurlar.
Onlar sağlamlıq problemləri yarandıqda həkimə müraciət etməyi tövsiyə edə, gəzintiyə çıxmağa, idmanla məşğul olmağa və digər faydalı vərdişlər qazanmağa həvəsləndirə bilərlər. Belə dəstək olmadıqda isə bəzi sağlamlıq problemləri lazım olduğundan daha uzun müddət diqqətdən kənarda qala bilər.
Tənhalıq və xəstəlik bir-birini gücləndirə bilər
Mütəxəssislərin diqqət çəkdiyi digər təhlükə sağlamlıq problemləri ilə sosial əlaqələrin azalması arasında yaranan qapalı dövrandır. Depressiya əlamətləri və ya fiziki narahatlıq yaşayan insan tədricən dostlarla görüşməkdən və gündəlik fəaliyyətlərdən uzaqlaşa bilər. Bu isə tənhalıq hissini daha da gücləndirir və emosional dəstəyi azaldır. Nəticədə insanın həm psixoloji, həm də fiziki sağlamlığının bərpası daha çətin ola bilər.
Tənhalıqdan necə xilas olmaq olar?
Mütəxəssislər bildirirlər ki, sosial təcridin qarşısını almaq üçün dərhal çoxlu yeni dost qazanmağa ehtiyac yoxdur. Hətta bir yaxın insanla əlaqəni bərpa etmək belə həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması istiqamətində mühüm addım ola bilər. Sosial münasibətləri gücləndirməyin ən sadə yollarından biri müntəzəm ünsiyyətdir. Qısa mesaj göndərmək, telefonla danışmaq və ya şəxsən görüşmək gündəlik qayğılar səbəbindən zəifləyən münasibətləri qorumağa kömək edir. Digər insanlarla davamlı ünsiyyət imkanı yaradan fəaliyyətlər də faydalı ola bilər. İdman dərnəkləri, könüllülük layihələri, yaradıcılıq kursları və müxtəlif ictimai birliklər insanlara təbii mühitdə yeni tanışlıqlar qurmaq imkanı verir.
Lakin mütəxəssislər vurğulayırlar ki, əsas məsələ sosial əlaqələrin sayı deyil, keyfiyyətidir. Səmimi söhbətlər, qarşılıqlı etimad və şəxsi hissləri bölüşmək imkanı insanda emosional təhlükəsizlik hissinin formalaşmasına kömək edir. Hətta gündəlik həyatda baş verən kiçik ünsiyyətlər belə tənhalıq hissini tədricən azalda bilər. Qonşular, tanışlar və ictimai yerlərdə rastlaşdığımız insanlarla mehriban ünsiyyət sosial münasibətlərin yenidən qurulmasında faydalı ola bilər.
Tənhalıq insan ömrünü qısaldırmı?
Araşdırmanın nəticələri tənhalıqla müəyyən sağlamlıq problemləri arasında əlaqə olduğunu göstərsə də, dostların olmamasının mütləq insan ömrünü qısaltdığını sübut etmir. Çünki insan sağlamlığına irsiyyət, həyat tərzi, maddi vəziyyət və tibbi xidmətlərə çıxış kimi çoxsaylı amillər təsir göstərir. Bununla belə, mütəxəssislər sosial münasibətlərin qorunmasını sağlam həyat tərzinin vacib hissələrindən biri hesab edirlər. Yaxın insanlarla ünsiyyət qurmaq, emosional dəstək almaq və cəmiyyətin bir parçası olduğunu hiss etmək həm psixoloji rifaha, həm də fiziki sağlamlığa müsbət təsir göstərə bilər.