Bu gün Misli Premyer Liqasının X turunun oyunlarına start veriləcək.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, turun ilk qarşılaşmasında "Turan Tovuz" doğma meydanda "Sabah"ı qəbul edəcək.

Tovuz şəhər stadionunda keçiriləcək görüş saat 18:30-da başlayacaq.

Misli Premyer Liqası

X tur

30 oktyabr

18:30. "Turan Tovuz" - "Sabah".

Qərbi Azərbaycan tarixən yüzminlərlə azərbaycanlının yaşadığı coğrafi məkandır. Bu gün həmin ərazilərdə soydaşlarımızın izləri silinmək istənilsə də, Qərbi Azərbaycandakı qədim məskənlərimizi xatırlamaq və bu barədə məlumatlı olmaq hər birimizin borcudur.

"Qərbi Azərbaycanın yaddaş yerləri" layihəsinin məqsədi də məhz öz yurdlarından didərgin salınmış soydaşlarımızın doğma-yurd yuvaları haqqında məlumatları gənc nəslin diqqətinə çatdırmaqdır.

"Qərbi Azərbaycanın yaddaş məkanları" "AZfront" və Kuzari təxəllüsü ilə fəaliyyət göstərən ukraynalı tarixçinin birgə layihəsidir. Layihə "Yoxa çıxmış sivilizasiya - Gözə dəyməyən fəlakət" tarixi araşdırması əsasında hazırlanıb. 2021-2024-cü illərdə aparılan çöl tədqiqatları zamanı müasir Ermənistan ərazisində vaxtilə azərbaycanlıların əcdadlarının yaşadığı 600-ə yaxın kənd üzrə foto və videomateriallar toplanıb, həmin yaşayış məntəqələrinin tarixi, əhalisi və türk mədəni-tarixi irsinin qalıqları - qəbiristanlıqlar, pirlər, məscidlər və digər abidələr barədə məlumatlar sistemləşdirilib. Layihə çərçivəsində hər kənd haqqında Azərbaycan, rus və ingilis dillərində video, həmçinin tarixi mənbələrə əsaslanan ayrıca mətn hazırlanıb. Materiallar kənd-kənd mərhələli şəkildə təqdim ediləcək.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, layihə çərçivəsində növbəti material Kəsəmən kəndi haqqındadır.

XIX əsrə və XX əsrin ilk üçdə birinə aid Rusiya imperiyasının sənədlərində və digər yazılı mənbələrdə müasir azərbaycanlıların əcdadları müxtəlif terminlərlə qeyd edilib: "tatarlar", "qafqaz tatarları", "türklər" və ya "müsəlmanlar". Layihənin hazırlanmasında istifadə edilmiş bəzi mənbələrdə "türklər", "türk-tatarlar", "islamlar" və ya "məhəmmədilər"^1,2 adlarına da rast gəlinir. Bundan sonra şərti olaraq, 1920-ci ilə qədərki dövrlə bağlı "azərbaycanlıların əcdadları", daha sonrakı dövr üçün isə "azərbaycanlılar" termini istifadə olunacaq.

Adları:

• çar dövründə - Kəsəmən, Kasaman;
• sovet dövründə - Kəsəmən, Baqar, Bahar.

Kənd ən azı yüz əlli il ərzində Kəsəmən adını daşıyıb. 1978-ci ilin yanvarında kəndin adı Bahar olaraq dəyişdirilib. 1991-ci ilin aprelində Ermənistanda Azərbaycan irsini erməniləşdirmək və məhv etmək siyasəti çərçivəsində kənd Arpunk adlandırılıb.

Kənd 1995-ci ildən Ermənistan Respublikasının Geğarkunik vilayətinin tərkibindədir.

XVIII əsrin ortalarından Rusiya işğalına qədər kəndin ərazisi İrəvan xanlığının Göyçə mahalının tərkibində olub.

1827-ci ildə Rusiya İrəvan xanlığının ərazisini işğal edib, 1828-ci il Türkmənçay müqaviləsi isə onun Rusiya imperiyası tərkibinə birləşdirilməsini təsbit edib. Çar Rusiyası dövründə kənd İrəvan quberniyasının Novo-Bayazid qəzasının tərkibində olub.

1829-1832-ci illərdə Rusiya hakimiyyətinin tapşırığı ilə keçmiş İrəvan və Naxçıvan xanlıqları ərazilərinin kameral təsviri tərtib edilib. Sənədə salınmış məlumatlara əsasən, Kəsəmən kəndində hamısı azərbaycanlıların əcdadları olmaqla 166 nəfər yaşayıb.

Erməni mənbələrinin də istinad etdiyi çar dövrünə aid statistik məlumatlara görə, 1914-cü ilə qədər müxtəlif vaxtlarda kənddə yalnız və ya, əsasən, azərbaycanlıların əcdadları yaşayıblar.

Qafqaz haqqında məlumat toplusu:

1873-cü ildə kənddə hamısı azərbaycanlıların əcdadları olmaqla 379 nəfər yaşayıb.

1886-cı il ailələr üzrə siyahılardan çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu:

1886-cı ildə kənddə hamısı azərbaycanlıların əcdadları olmaqla 492 nəfər yaşayıb.

Z.Korkotyan - "Son yüz ildə Sovet Ermənistanının əhalisi (1831-1931)"

1897-ci ildə kənddə hamısı azərbaycanlıların əcdadları olmaqla 671 nəfər yaşayıb.

1909-cu ilə olan Qafqaz təqvimi:

1906-cı ildə kənddə 713 nəfər, əsasən, azərbaycanlıların əcdadları yaşayıblar.

İrəvan quberniyasının 1908-ci ilə olan yaddaş kitabçası:

1908-ci ildə kənddə hamısı azərbaycanlıların əcdadları olmaqla 713 nəfər yaşayıb.

1912-ci ilə olan Qafqaz təqvimi:

1911-ci ildə kənddə 738 nəfər, əsasən, azərbaycanlıların əcdadları yaşayıblar.

1915-ci ilə olan Qafqaz təqvimi:

1914-cü ildə kənddə 966 nəfər, əsasən, azərbaycanlıların əcdadları yaşayıblar.

29 may 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (AXC) hökuməti İrəvan, indiki Yerevan şəhərini və bəzi ətraf əraziləri ermənilərə güzəştə gedib. Beləliklə, müasir azərbaycanlıların əcdadlarının tarixən yaşadığı torpaqlarda Birinci Ermənistan Respublikası yaradılıb. Mövcudluğunun ilk aylarından Ermənistan Respublikası qonşu ölkələrə: Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyəyə (o dövrdə Osmanlı imperiyasına) ərazi iddiaları irəli sürməyə başlayıb.

1918-1920-ci illərdə Ermənistan Respublikasında hakimiyyətdə olan millətçi Daşnaksütyun partiyası İrəvan quberniyasında, o cümlədən digər bölgələrdə, xüsusən də Zəngəzur, Qarabağ və Naxçıvanda türk əhaliyə qarşı etnik təmizləmə keçirib.

Arxiv sənədlərinə əsasən, 1919-cu il aprelin ortalarında Kəsəmən kəndində erməni qoşunları tərəfindən qırğın törədilib, kəndin özü isə dağıdılıb.

Etnik təmizləmənin nəticələri əvvəlki illərdə kəndin türk sakinlərinin sayını 1922-ci il Sovet Ermənistanı əhalisinin siyahıyaalınması məlumatlarındakı sayı ilə müqayisə etdikdə görünür.

Z.Korkotyan - "Son yüz ildə Sovet Ermənistanının əhalisi (1831-1931)"

1922-ci ildə kənddə hamısı azərbaycanlı olmaqla 249 nəfər yaşayıb.

1920-ci ilin sonunda Ermənistanda sovet hakimiyyəti elan edilib, 1921-ci ildə isə ölkədə kommunist rejimi qəti olaraq bərqərar olub. Kənd 1930-cu ildən Basarkeçər rayonunun tərkibində olub, rayon 1969-cu ildə Vardenis adlandırılıb.

Erməni mənbələrinin məlumatlarına əsasən, 1980-ci illərin sonlarına qədər kəndin ərazisində azərbaycanlılar yaşayıblar.

Z.Korkotyan - "Son yüz ildə Sovet Ermənistanının əhalisi (1831-1931)"

1926-cı ildə kənddə hamısı azərbaycanlı olmaqla 414 nəfər yaşayıb.

1931-ci ildə kənddə hamısı azərbaycanlı olmaqla 569 nəfər yaşayıb.

A.P.Manvelyan, G.M.Martirosyan - "Ermənistan SSR-in 1831-1959-cu illərdə yaşayış məntəqələri və əhalisi"

1959-cu ildə kənddə 587 nəfər, əsasən, azərbaycanlılar yaşayıblar.

T.X.Akopyan, St.T.Məlik-Baxşyan, O.X.Barseqyan - "Ermənistanın və ətraf vilayətlərin toponimləri lüğəti"

1970-ci ildə kənddə hamısı azərbaycanlı olmaqla 891 nəfər yaşayıb.

1979-cu ildə kənddə hamısı azərbaycanlı olmaqla 955 nəfər yaşayıb.

1989-cu ildə kənddə 693 nəfər yaşayıb.

1980-ci illərin sonlarında ermənilərin Qarabağa dair ərazi iddiaları və iki respublika arasında münasibətlərin gərginləşməsi nəticəsində azərbaycanlılar tamamilə Ermənistan SSR ərazisindən qovulublar.

2021-2024-cü illərdə "Yoxa çıxmış sivilizasiya" kitabının hazırlanması çərçivəsində Ermənistan ərazisində, o cümlədən ucqar dağlıq bölgələrdə Azərbaycan irsinin müəyyən edilməsi və sənədləşdirilməsi üçün geniş sahə işləri aparılıb. Bu işlərin gedişində kənddə bir neçə dağılmış məzar daşlarının olduğu azərbaycanlı qəbiristanlığı aşkar edilib.

Materialın hazırlanması zamanı istifadə olunan mənbələr:

Yuxarıdakı məlumatların əsaslandırılması üçün 27 ayrıca mənbə istifadə edilib. Bunların sırasında Azərbaycan Respublikasının Dövlət Arxivinin sənədləri, İrəvan əyalətinin icmal dəftəri, Riçard Hovannisyanın "The Republic of Armenia" əsəri və digər sənədlər var. Bundan əlavə, Ardanış ilə bağlı 26 vizual material yerləşdirilib.

Xüsusi qeyd: Bu layihənin videomaterialları eksklüziv olaraq Baku TV-də yayımlanacaq.

Bakının Sabunçu rayonunda körpənin yıxılaraq ölməsi ilə bağlı daha bir təfərrüat məlumat olub.

Mediaxeberleri.Az Xəzər TV-yə istinadən xəbər verir ki, uşağın anası Ayşən İsmayılova övladının dayənin nəzarətsizliyi səbəbindən bir neçə dəfə yıxıldığını iddia edir.

"Mən uşağımı canlı verdim, ölü aldım. Uşağım yıxılıb, başından zərbələr alıb. Son iki gündə balam yıxılıb. İlk dəfə yıxılanda, sən demə, travma alıbmış. Dayə mənə dedi ki, elə-belədir, qorxma, heç nə yoxdur. Ona görə də övladımı yenidən dayənin yanına apardım. Sonra işə getdim. Dayə uşağı yenə yıxıb. Həkimlər uşağın ağır kəllə-beyin travması aldığını deyirlər", - deyə azyaşlının anası bildirib.

Mərhumun yaxınları uşağın dayə tərəfindən döyüldüyünü iddia edirlər. Onlar azyaşlının xəsarətlərinin adi yıxılma nəticəsində yaranmadığını bildirirlər:

"Mənim nəvəmi döyə-döyə, çırpa-çırpa öldürüb", - deyə azyaşlının nənəsi bildirib.

Dayənin ailəsi tərəfindən xəstəxanaya aparılan uşağın həyatını xilas etmək mümkün olmayıb. Azyaşlının cəsədi dəfn olunmaq üçün ailəsinə təhvil verilib.

Faciəli şəkildə həyatını itirən 7-ci sinif şagirdi G.Dadaşova Salyan rayonunun Arbatan kənd qəbiristanlığında dəfn edilib.

Qeyd edək ki, məktəbli Bakının Yasamal rayonunda yerləşən 225 nömrəli tam orta məktəbin pəncərəsindən yıxılaraq həyatını itirib. Hadisə onun doğmalarını və kənd sakinlərini sarsıdıb.

Kənd sakinləri hadisə ilə bağlı Baku TV-yə danışıblar.

"Uşaq faciəli şəkildə dünyasını dəyişib. Onu əslində, xalası böyütmüşdü. Üç il əvvəl xalasını da qatar vurdu və o, dünyasını dəyişdi. Dünən qızın ölüm xəbərini eşidəndə çox pis olduq", - deyə sakinlərdən biri bildirib.

Sakinlərin sözlərinə görə, məktəblinin doğma anası onu körpə yaşlarından xalasının himayəsinə verib və o, xalasının yanında böyüyüb. 2023-cü ildə isə xalası faciəli şəkildə həyatını itirib. Bundan sonra məktəblinin Bakıya gələrək anası ilə yaşadığı bildirilir.

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sabiq sədri Vasif Talıbovun qardaşı, Naxçıvan Muxtar Respublikası prokurorunun sabiq müavini Məhərrəm Talıbovla keçmiş həyat yoldaşı arasında boşanma və əmlak mübahisəsi yaranıb.

Mediaxeberleri.Az "Unikal"a istinadən xəbər verir ki, Məhərrəm Talıbovun keçmiş həyat yoldaşı onun barəsində Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinə iddia ərizəsi ilə müraciət edib.

Məlumata görə, iddia Bakı və Naxçıvan şəhərlərində yerləşən mülklərlə yanaşı, boşanma məsələsini də əhatə edir.

İddiaçı həmin əmlaklarla bağlı hüquqlarının məhkəmə qaydasında təmin olunmasını və müvafiq tədbirlərin görülməsini tələb edir.

Beləliklə, uzun illər Naxçıvanda yüksək vəzifədə çalışmış Məhərrəm Talıbov bu dəfə keçmiş həyat yoldaşı ilə yaşadığı əmlak mübahisəsi ilə gündəmə gəlib.

Bakıda bazarlarda meyvə-tərəvəzin qiyməti artıb. Bahalaşma bölgələrdən də yan keçməyib. Məhsulların alış qiymətinin yüksək olması onların alıcılara da baha təklif edilməsinə səbəb olur.

Mediaxeberleri.Az Xəzər TV-yə istinadən xəbər verir ki, bazarlarda mövsümi məhsullar bol olsa da, qiymətlər yüksəkdir.

Satıcıların sözlərinə görə, bu il məhsullar ötən illə müqayisədə daha bahadır. Belə ki, qiymətlərdə minimum artım kiloqram başına 50 qəpikdən çoxdur.

Satıcılar qiymət artımının müxtəlif səbəblərdən qaynaqlandığını bildirirlər. Onların sözlərinə görə, bahalaşma davam edə bilər.

Alıcılar isə ən çox meyvələrin bahalaşdığını qeyd edirlər.

İstehsalçıların sözlərinə görə, paytaxt bazarlarında məhsulların rayonlardakı qiymətlərlə müqayisədə daha baha satılmasının səbəbi daşınma və digər xərclərin məhsulun maya dəyərinə əlavə olunmasıdır.

Göyçay, Salyan, Qazax, Şəmkir, Tovuz və Masallı rayonlarının bir sıra ərazilərində qaz təchizatında müvəqqəti fasilələr yaranacaq.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, "Azəriqaz" İstehsalat Birliyi tərəfindən aparılacaq təmir-quraşdırma işləri və qaz sızmalarının aradan qaldırılması ilə əlaqədar bir neçə rayonun yaşayış məntəqələrində qazın verilişi dayandırılacaq.

Magistral qaz kəmərinə yeni çəkilmiş xəttin və qaztənzimləyici qurğuların qoşulması, həmçinin ehtiyat qaz kəmərlərinin əsas qaz kəmərindən ayrılması ilə əlaqədar noyabrın 2-dən 5-dək Göyçay rayonunun bir sıra kəndlərində qaz təchizatı dayandırılacaq.

Fasilə Mirzəhüseynli, İkinci Ərəbcəbirli, Şəhadət, Qarabağlar, Üngütlü, Mallı Şıxlı, Ərəbşahverdi, Xəlitli, Yeniarx, Hacıağabəyli, Müskürlü, Qəbələ Müskürlü, Çərəkə, Çərəcə və Şıxlar kəndlərini əhatə edəcək.

Bundan əlavə, təmir-quraşdırma işləri ilə əlaqədar oktyabrın 30-da saat 10:00-dan işlər başa çatanadək Salyan şəhərinin bir neçə küçəsində qaz təchizatı müvəqqəti dayandırılacaq.

Aşkar edilmiş qaz sızmalarının aradan qaldırılması və təmir-quraşdırma işləri ilə əlaqədar oktyabrın 30-da saat 09:30-dan işlər yekunlaşanadək Qazax rayonunun Kosalar kəndində, Şəmkir rayonunun Dəllər Cəyir kəndində və Tovuz rayonunun bir hissəsində də qaz təchizatında fasilə yaranacaq.

Həmçinin, oktyabrın 30-da saat 10:00-dan işlər başa çatanadək Masallı rayonunun Boradigah qəsəbəsində, Mollaoba, Babaser və Bədəlan kəndlərində, eləcə də Türkoba kəndinin bir hissəsində qaz təchizatı dayandırılacaq.

Rusiyalı terapevt və genetik məsləhətçi İrina Nalimova sağlamlıq vəziyyətini qiymətləndirmək üçün ildə bir dəfə ümumi qan analizi verməyi tövsiyə edib. Onun sözlərinə görə, bu müayinə ən informativ analizlərdən biridir.

Mediaxeberleri.Az ufatime.ru saytına istinadən xəbər verir ki, mütəxəssis ümumi qan analizinin orqanizmdə hansı pozuntuları aşkar etməyə kömək etdiyini izah edib.

Nalimovanın sözlərinə görə, ümumi qan analizi eritrositlərin, leykositlərin və trombositlərin səviyyəsini qiymətləndirməyə imkan verir. Eritrositlər və hemoqlobin oksigenin orqanizmdə daşınmasında iştirak edir. Onların səviyyəsinin azalması anemiyaya işarə edə bilər.

Leykositlərin sayındakı dəyişikliklər bəzi hallarda infeksiya və iltihabla əlaqəli olur. Trombositlərin səviyyəsindəki dəyişikliklər isə qanın laxtalanmasına təsir göstərə bilər.

"Ümumi qan analizi profilaktik sağlamlıq müayinəsinin ən əlçatan və informativ hissələrindən biridir. Nəticələr qısa müddətdə hazır olur və müayinə baha başa gəlmir", - deyə həkim bildirib.

Bununla yanaşı, mütəxəssis vurğulayıb ki, ümumi qan analizinin normal nəticəsi bütün sağlamlıq problemlərinin olmadığını göstərmir. Məsələn, hemoqlobinin səviyyəsi normal olsa belə, orqanizmdə dəmir ehtiyatları azala bilər.

Həkim davamlı yorğunluq, dərinin solğunlaşması, yüngül zərbələrdən sonra göyərmələrin yaranması və ya uzun müddət davam edən cüzi temperatur yüksəlməsi kimi əlamətlər müşahidə olunduqda mütəxəssisə müraciət etməyi tövsiyə edib.

Əlavə müayinələrə ehtiyac olub-olmadığını həkim müəyyənləşdirir. Belə müayinələrə ferritin və B12 vitamininin səviyyəsinin yoxlanılması, həmçinin qalxanabənzər vəzinin fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi daxil ola bilər.

Payız və qış aylarında düzgün qidalanma immun sisteminin fəaliyyətini dəstəkləyə bilər. Diyetoloq Polin Koks soyuqdəymə və qrip riskini azaltmaq üçün gündəlik rasiona daxil edilməli qidaları açıqlayıb.

Mediaxeberleri.Az Publika.az-a istinadən xəbər verir ki, mütəxəssisin sözlərini “Daily Mirror” nəşri yayıb.

Diyetoloq vurğulayıb ki, virusları müalicə edən və ya onlardan tam qoruyan xüsusi qida mövcud deyil. Onun sözlərinə görə, xəstəliklərə qarşı möcüzəvi məhsul axtarmaqdansa, qida maddələri ilə zəngin, müxtəlif və təbii məhsullardan ibarət yeməklərə üstünlük vermək lazımdır.

Koks immun sisteminin fəaliyyətini dəstəkləmək üçün yağlı balıq, yumurta, ət, süd məhsulları və paxlalı bitkilərin müntəzəm istehlakını tövsiyə edib. O, həmçinin kifayət qədər zülal qəbul etməyin vacibliyini qeyd edib. D vitamini və sinklə zəngin qidaların rasiona əlavə olunması da faydalı hesab edilir.

Bununla belə, diyetoloq düzgün qidalanmanın virusa yoluxmadan qorunmağa zəmanət vermədiyini bildirib.

Soyuqdəymə mövsümündə yoluxma riskini azaltmaq üçün əlləri tez-tez yumaq, qapalı məkanları havalandırmaq, kifayət qədər yatmaq və tövsiyə olunan peyvəndləri vurdurmaq da məsləhət görülür.