Hazırda Azərbaycan cəmiyyətində boşanmadan sonrakı ən ciddi problemlərdən biri alimentlərin ödənilməməsidir. Bu problem yalnız şəxsi münasibətlərin bitməsi deyil, həm də qadın və uşağın sosial-iqtisadi vəziyyətinə ciddi təsir göstərir. Məhkəmələr aliment ödəmək barədə qərar çıxarsa da, qarşı tərəf bəzən ödənişdən boyun qaçırır və tətbiq olunan cəza mexanizmləri də hər zaman nəticə vermir.

Ədliyyə nazirinin müavini Toğrul Hüseynovun açıqlamasına görə, 2025-ci ildə Azərbaycanda aliment ödəməyən 2 344 nəfər həbs edilib. Həmin il icraatda 141 min aliment işi olub. Borclulardan 4 299-u haqqında inzibati xəta üzrə protokol tərtib olunub, 3 083 nəfər məhkəmələr tərəfindən inzibati tənbeh alıb. Nəticə göstərir ki, həbs, yaxud inzibati cəza çıxış yolu deyil. Bəs çıxış yolu nədir?

Aliment ödəyən əgər maaş almırsa...

Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin Hüquq şöbəsinin əməkdaşı Tural Hüseynzadə “Kaspi” qəzetinə açıqlamasında bildirdi ki, aliment yalnız tərəflər arasında qarşılıqlı razılaşma olmadığı halda məhkəmə qərarı ilə ödənilir: “Alimentlə bağlı məhkəmə qərarı qüvvəyə mindikdən sonra, borclu tərəf ödənişi həyata keçirmirsə, ilkin olaraq icra məmuru xəbərdarlıq edir. Bu xəbərdarlıq bir ay ərzində verilir. Əgər borc bu müddət ərzində ödənilməzsə, şikayət olunur və borcluya yenidən xəbərdarlıq edilir. Xəbərdarlığa baxmayaraq, aliment yenə də ödənilmirsə, icra məmuru borclunun maaşına yönləndirmə edə bilər, yəni ödəniş avtomatik olaraq maaşından tutulur. Əgər maaşı yoxdursa, digər gəlirləri və ya əmlakı varsa, aliment həmin gəlirlərdən və əmlakdan tutulur. Buna baxmayaraq, aliment ödənməzsə, borclu İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 528-ci maddəsi üzrə cərimələnə bilər. Fiziki şəxslər üçün cərimə məbləği 500-1000 manat arasında dəyişir”.

“Bir tikə çörəyiniz varsa, yarısını uşağa verməlisiniz”

Mütəxəssis bildirir ki, cərimələr adətən rəsmi iş yeri olmayan və kifayət qədər gəliri olan şəxslərə tətbiq edilir: “Aliment ödəməli olan şəxs aşağı maaşı alsa da, hətta əlilliyi olsa belə, qanunla müəyyən olunmuş hissəni mütləq uşağa verməlidir. Bu, onun borcudur, çünki böyüyün hüququ ilə uşağın hüququ kəsişdikdə, uşağın mənafeyi üstün tutulur. Yəni borclu tərəf bir tikə çörək əldə edə bilirsə, həmin çörəyin müəyyən hissəsini aliment kimi uşağa verməlidir. Aliment ödəmək iqtidarında olan, amma qərəzli şəkildə icra məmurunun tələblərini yerinə yetirməyən şəxs məsuliyyətə cəlb olunur”.

“Bəhanələr ən böyük problemdir”

Qurum rəsmisi bildirir ki, alimenti ödəyə bilməyənlər, buna imkanı olmayanlar əslində çox deyil. Problem odur ki, boşananların əksəriyyəti alimenti qəsdən ödəmək istəmir: “Borcluların bəziləri düşünür ki, ödədiyi pul keçmiş həyat yoldaşı tərəfindən istifadə olunacaq. Alimenti ödəyən valideyn pulun bir hissəsini uşağın bank hesabına köçürə və 18 yaşdan sonra uşaq tərəfindən istifadə olunmasını təmin edə bilər. Həmçinin alimenti ödəyən tərəf valideyndən alimentin uşağa necə xərcləndiyi barədə hesabat tələb edə bilər. Müraciətlərin çoxunda görünür ki, borclu tərəfin gəlirləri var, lakin rəsmi iş yeri olmadığından aliment məbləği maaşdan avtomatik tutulmur. Borclunun ödəmək imkanları olmasına baxmayaraq, qəsdən boyun qaçırması və bəhanələr gətirməsi ən böyük problemdir. Bu zaman qanunun sərt tədbirləri ön plana çıxır”.

“Uşağın sosial təminatı davamlı olmalıdır”

Lakin yuxarıda da qeyd etdiyimiz kimi, dövlət cəza tədbirlərini görür, borclu məsuliyyətə cəlb edilir, nəticədə alimentini ödəmir. Mütəxəssis vurğulayır ki, bunun həll yollarını, beynəlxalq təcrübədə müsbət nümunələri araşdırırlar: “Məsələn, bəzi ölkələrdə borclu cəzaçəkmə müəssisəsinə göndərildikdə, onun cəza müddətində aliment dövlət tərəfindən ödənilir. Daha sonra müəssisədən çıxanda, dövlət onu məcburi əməyə cəlb etməklə, ödədiyi məbləği borcludan alır. Yaxud vətəndaş aliment öhdəliyini ödəyə bilmədikdə və ya boyun qaçırdıqda, ödənişi müvafiq dövlət fondu həyata keçirir. Bu halda vətəndaş artıq şəxsə deyil, dövlətə borclu olur. Borclu şəxs bunu ödəmədikdə, notarial əməliyyatlar və digər hüquqi hərəkətlər zamanı məhdudiyyətlərlə üzləşir. Azərbaycanda isə borclunun məsuliyyətdən boyun qaçırması ilə bağlı inzibati və cinayət tərkibli cəzalar nəzərdə tutulsa da, yenə də Ailə Məcəlləsi göstərir ki, uşağın sosial təminatı davamlı olmalıdır. Yəni uşağa aliment ödəmək iqtidarında olan valideyn onu verə bilmir və ya boyun qaçırırsa, bu, uşağın problemi deyil. Dövlət nəzarətini gücləndirməlidir ki, uşaqların aliment hüququ davamlı qorunsun”.

“Aliment ödəyiciləri faktiki iş yerlərindən ayrılırlar”

Hüquqşünas Şəbnəm Mirələmli deyir ki, aliment məsələsi dövlət nəzarətindədir. Uşağın maraqlarının təmin edilməsi dövlətin əsas prioritetlərindən biri olduğuna görə ər və arvad arasında məhkəmə mübahisəsi davam etdiyi dövrdə də uşağa aliment ödənilməsi ilə bağlı Ailə Məcəlləsində müvafiq imkanlar mövcuddur. Təcrübədə tərəflər arasında məhkəmə mübahisələri adətən 3-4 ay müddətində davam edir. Bu müddət ərzində uşağın maraqları həm maddi, həm də prosessual hüquq normaları ilə qorunur. Alimentin tutulmasına dair məhkəmə qərarları dərhal icra olunmalıdır. Aliment ödəyicisi tərəfindən alimentin ödənilməsi qərəzli şəkildə gecikdirildikdə və ya ümumiyyətlə ödənilmədikdə, cərimə və ya bir ayadək müddətə inzibati həbs tətbiq edə bilər”.

Hüquqşünas bildirir ki, təcrübədə aliment ödəyiciləri faktiki iş yerlərindən ayrılaraq uydurma əmək müqaviləsi bağlayırlar: “Bunun nəticəsində qanunla müəyyən edilmiş qaydada əməkhaqqından tutulmalı olan məbləğ uydurma əmək müqaviləsində göstərilən daha aşağı əmək haqqı əsasında hesablanır. Bu isə aliment öhdəliyinin faktiki daha az məbləğdə icra olunmasına səbəb olur. Lakin qeyd edilməlidir ki, belə hallara təcrübədə nisbətən az, təxminən hər on işdən birində rast gəlinir”. ("Kaspi" qzəeti)

Milli Məclisin sədr müavini Ziyafət Əsgərov Teleqraf-ın suallarını cavablandırıb.

Mediaxeberleri.Az müsahibəni təqdim edir:

- Ziyafət müəllim, Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan bəyan edib ki, ölkəsinin konstitusiyasında müstəqillik bəyannaməsinə istinad olmamalıdır. Onun sözlərinə görə, müstəqillik bəyannaməsi münaqişə məntiqi üzərində qurulub. Bu halda erməni tərəfindən verilən bu açıqlamanın mahiyyətini necə izah etmək olar?

- Əlbəttə, bunu sülh yolunda verilən mühüm bəyanat kimi dəyərləndirmək olar. Prezident İlham Əliyev dəfələrlə bəyan edib ki, Ermənistanın konstitusiyasında ölkənin müstəqillik atkına istinad mövcuddur. Burada isə Azərbaycana qarşı ərazi iddialarını ehtiva edən absurd məqamlar əksini tapıb. Ona görə də bunlar aradan qaldırılmalıdır. Həqiqətən də, bu münaqişə məntiqi üzərində qurulmuş bir normadır. Çünki, 1989-cu ildə Ermənistan tərəfinin qəbul etdiyi müstəqillik haqqında bəyannamədə keçmiş Dağlıq Qarabağ bu ölkənin tərkib hissəsi kimi göstərilib. Keçmiş münaqişə də məhz bunun ucbatından baş verib. Yəni, Ermənistanın Azərbaycana qarşı ərazi idiasına görə, münaqişə olub. Təəssüf ki, Ermənistan konstitusiyasında bu “norma” indi də saxlanılıb. Paşinyan əsassız iddiaların aradan qaldırılması ilə bağlı bəyanat veribsə, bu məntiqlidir.

- Bakı ilə İrəvan münasibətlərində əsas xətt hansı prinsiplər üzərində qurula bilər?

- Azərbaycanla Ermənistan arasında münasibətlər münaqişə məntiqi üzərində qurula bilməz. Azərbaycanın istədiyi də məhz bundan ibarətdir. Əgər, Ermənistanda nəhayət bunu başa düşüb, dərk ediblərsə, bu yaxşı haldır. Azərbaycanın hazırda qarşı tərəfdən başqa bir tələbi yoxdur.

- Azərbaycanın əldə edilən sülh razılaşması fonunda sülhün fundamental əsaslarının formalaşdırılması istiqamətində atdığı addımlar nədən ibarətdir? İqtisadi müstəvidə bir çox məsələlərin həlli prosesə necə təsir göstərəcək?

- Ermənistan tərəfi sülhün bərqərar olmasında maraqlı görünür. Prezident İlham Əliyev XIII Qlobal Bakı Forumunda da bu məsələni qeyd etdi. Vurğulandı ki, sülh artıq kağız üzərində deyil, əməli, əməkdaşlıq müstəvisinə keçib. Yəni, Ermənistana Azərbaycan ərazisindən yüklər daşınır, iki ölkə arasında əməkdaşlıq imkanları dəyələndirilir və s. Amma Zəngəzur dəhlizi (Tramp marşrutu) ilə bağlı Ermənistan tərəfi hələ ki, konkret addım atmayıb. 2025-ci ilin avqustun 8-də Vaşinqtonda regional kommunikasiya xəttlərinin blokadadan çıxarılması ilə bağlı razılıq əldə edilməsinə baxmayaq erməni tərəfindən Zəngəzur dəhlizinin (Tramp marşrutu) açılması ilə bağlı bəyanatlardan başqa heç nə yoxdur.

- Sizcə, Ermənistan tərəfi nəyi gözləyir?

- Mən də anlaya bilmirəm ki, Ermənistan tərəfi Zəngəzur dəhlizinin (Tramp marşrutu) açılması istiqamətində nəyi gözləyir? Faktiki olaraq, hazırlıq işlərinə belə başlanılmayıb. Bu isə açıq suallar doğurur. Əgər, Ermənistan bu razılığa gəlibsə və həmin razılaşmanı imzalayıbsa, nə üçün konkret addımlar atmır? Azərbaycan isə bu məsələdə öz üzərinə düşən bütün işləri demək olar ki, həll edib. Biz dəfələrlə demişik ki, “top” Ermənistan tərəfindədir. O, nəyi gözləyir? Bunu başa düşmək olmur. İndi Ermənistan rəhbərliyinin özü də bəyan edir ki, Zəngəzur dəhlizinin açılması onun müstəqilliyinə heç bir ziyan gətirməyəcək. Əksinə, bu Ermənistanın iqtisadi vəziyyətinin dirçəldilməsinə çox böyük kömək olacaq. Yaxşı olardı ki, Ermənistan tərəfi bu barədə açıqlama versin.

- Regionda, xüsusən də İran ətrafında baş verənlərin sülh və əməkdaşlıq prosesinə təsiri haqqında yanaşmalar necədir?

- Regionda belə bir hadisənin baş verməsi yaxşı hal deyil. Əvvəlcədən də Azərbaycan Prezidenti, xarici işlər naziri bununla bağlı bəyanat verib. Azərbaycan tərəfi olaraq biz tezliklə bu müharibənin bitməsini arzu edirik. Qonşu dövlət kimi biz bu regionda gərginliyin davam etməsini istəmirik. Bu məsələnin beynəlxalq hüququn tələblərinə uyğun həllini arzulayırıq.

Vəfat etmiş vətəndaşın adından pensiya alınması qanunla qadağandır. Bəs görəsən, ölən şəxslə bağlı aidiyyəti üzrə məlumat verilmirsə və bir neçə il pensiya alınırsa, qanunvericilikdə bu əməlin cəzası nədir? Mənimsənən vəsaitin dövlət büdcəsinə necə bərpa edildiyi də müzakirə mövzusudur.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bu barədə Pravda.az-ın suallarını cavablandıran “Nota Bene Consulting” MMC-nin direktoru, tanınmış vəkil Roman Qaraşov deyib ki, “Əmək pensiyaları haqqında” qanunun 42-ci maddəsi yalnız vəfat etmiş şəxsin sağlığında yaranmış, lakin onun ölümü səbəbindən ala bilmədiyi pensiyanın ödənilməsini, habelə dəfn üçün müavinətin verilməsini tənzimləyir.

Vəkil bildirib ki, bu norma ölümdən sonrakı aylar üzrə pensiyanın alınmasına hüquqi əsas yaratmır: “Əksinə, həmin Qanunun sistemindən belə çıxır ki, pensiyaçı vəfat etdikdə pensiyanın ödənişi dayandırılmalı, yalnız ölümədək yaranmış və alınmamış məbləğ mülki qanunvericiliyə uyğun qaydada ödənilməlidir. Bu səbəbdən, ailə üzvləri və ya digər şəxslər ölüm faktını gizlədərək mərhumun adından sonrakı dövrlər üçün pensiya almaqda davam ediblərsə, həmin vəsait artıq qanunsuz əldə edilmiş dövlət vəsaiti kimi qiymətləndirilə bilər. Azərbaycan cinayət qanunvericiliyində belə hallar konkret faktlardan asılı olaraq ilk növbədə dələduzluq tərkibi üzrə araşdırıla bilər. Məbləğ burada mühüm rol oynayır: 5 min manatdan yuxarı məbləğ “xeyli miqdar”, 50 min manatdan yuxarı məbləğ isə “külli miqdar” sayılır. Buna görə 10 min manatdan artıq qanunsuz alınmış pensiya sadə deyil, ağırlaşdırıcı əlamətlə qiymətləndirilə bilən hal hesab olunur. Belə hallarda hüquqi nəticə iki istiqamətdə yaranır. Birincisi, cinayət-hüquqi məsuliyyət məsələsi ortaya çıxır, ikincisi isə qanunsuz alınmış məbləğin dövlətə qaytarılması tələb olunur. Yəni cəza ayrıca məsələdir, vəsaitin geri alınması isə ayrıca hüquqi nəticədir. Praktikada həmin məbləğ ya müvafiq dövlət orqanının tələbi ilə mülki icraat qaydasında, ya da cinayət işi başlanıbsa, məhkəmə hökmü çərçivəsində ziyanın ödənilməsi formasında dövlətin xeyrinə tutulur. Türkiyə məhkəmə təcrübəsində də oxşar faktlar mübahisə doğurub. Anadolu Agentliyinin yaydığı məlumatda göstərilir ki, Yargıtay 11-ci Cəza Dairəsi anasının ölümünü bildirməyərək onun hesabına köçən maaşı bank kartı ilə çəkməyə davam edən şəxsin əməlini “dolandırıcılık” deyil, “banka kartının kötüye kullanılması” kimi qiymətləndirib və yerli məhkəmənin dələduzluq üzrə hökmünü bu əsasla ləğv edib. Yəni Türkiyədə də belə hərəkət hüquq pozuntusu sayılıb, sadəcə, cinayət-hüquqi tövsif fərqli seçilib. Bu nümunə onu göstərir ki, müxtəlif ölkələrdə eyni fakt üzrə hüquqi kvalifikasiya dəyişə bilər, lakin ölüm faktı gizlədilərək pensiyanın alınmasının hüquqa uyğun hesab olunmaması ümumi yanaşmadır”.

Aytəkin Qardaşova

Bəhreyn ərazisindən İrana ballistik raketlər atılıb.

Qazax Rayon İcra Hakimiyyətinin təşkilatçılığı ilə “Şəhərsalma və Memarlıq ili” çərçivəsində ağacəkmə aksiyası keçirilib.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, keçirilən aksiyada Qazax şəhəri Heydər Əliyev prospekti boyunca 500 ədəd eldar şamı ağacı əkilib.

Aksiyada Qazax Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Rəcəb Babaşov, icra aparatının məsul əməkdaşları, Yeni Azərbaycan Partiyası Qazax rayon Təşkilatının sədri Anar Nəbiyev, idarə, müəssisə və təşkilatların əməkdaşları, Qazax Rayon İcra Hakimiyyəti yanında Gənclərin Yerli Məşvərət Şurasının üzvləri, könüllülər, KİV nümayəndələri iştirak ediblər. 

2026-cı il “Şəhərsalma və Memarlıq İli” çərçivəsində keçirilən aksiyanın əsas məqsədi şəhərdə daha sağlam və dayanıqlı şəhər mühitinin formalaşması və ətraf mühitin qorunması məqsədilə tədbirlər görülməsi, yaşıllıq  zolaqlarının salınmasıdır.

“Əmək və Məşğulluq” altsistemində (ƏMAS) yeni funksionallıq istifadəyə verilib.

Yeniliyə əsasən, sistemdə ştat vahidi yaradılarkən vəzifə (tarif) maaşının mütləq qaydada daxil edilməsi nəzərdə tutulur.

Əmək Məcəlləsinin 3-cü maddəsinin 8-1-ci hissəsinə əsasən, ştat (ştat vahidi) müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) mərkəzləşdirilmiş elektron informasiya sistemində yaradılan və vəzifə (peşə) adını, həmçinin vəzifə (tarif) maaşını əks etdirən vahiddir.

Bu yenilik müəssisələrdə ştat vahidlərinin daha şəffaf və düzgün formalaşdırılmasına, həmçinin əmək münasibətlərinin elektron sistem üzərindən daha səmərəli idarə olunmasına imkan yaradır.

Martın 12-də Bakıda, Gülüstan Sarayında öz işinə başlayan XIII Qlobal Bakı Forumu qlobal siyasi dialoq üçün mühüm platforma kimi növbəti dəfə beynəlxalq diqqəti Azərbaycan paytaxtına yönəltdi.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bu sözləri deputat Kamaləddin Qafarov deyib.

O bildirib ki, Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin təşkilatçılığı və Prezident İlham Əliyevin himayəsi ilə keçirilən forum bu il “Keçid dövründə olan dünyada fikir ayrılıqlarının aradan qaldırılması” mövzusu ətrafında müzakirələrə həsr olunub:

“Prezidentin açılış mərasimində səsləndirdiyi fikirlər müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində müşahidə olunan ziddiyyətlərə və regional sülh təşəbbüslərinə dair mühüm mesajlar ehtiva edirdi".

Millət vəkili dünyada artan geosiyasi gərginlik fonunda münaqişələrin həllinə yanaşmada ikili standartların mövcudluğunu vurğulayıb və əlavə edib ki, bu problem bu gün beynəlxalq gündəliyin ən çox müzakirə olunan məsələlərindən biridir:

“Təsadüfi deyil ki, cənab Prezident öz çıxışında diqqəti, ilk növbədə, məhz bu problemə yönəldərək qeyd etdi ki, bir çox hallarda qlobal institutlar və beynəlxalq aktorlar münaqişələrə münasibətdə seçici davranış sərgiləyirlər. Bu isə bəzi regionlarda uzunmüddətli ədalətsizliklərin və humanitar fəsadların yaranmasına səbəb olur. Azərbaycanın timsalında da belə bir vəziyyət uzun illər davam edib. Ölkənin ərazilərinin əhəmiyyətli hissəsinin işğal altında qalması və bu müddətdə milyonlarla insanın doğma yurdlarından didərgin düşməsi beynəlxalq ictimaiyyətin passiv yanaşmasının nəticələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Lakin bu mərhələ Azərbaycan üçün artıq bir keçmişdir. Bu gün ölkəmiz artıq regionda yeni reallıqların formalaşmasına töhfə verən əsas aktorlardan biridir. Xüsusilə Ermənistan ilə münasibətlərdə son dövrdə müşahidə olunan nisbi sabitlik regionda sülh gündəliyinin real nəticələr verdiyini göstərir. Bir müddət əvvəl əldə olunan razılaşmalar yalnız diplomatik sənəd kimi deyil, həm də praktiki müstəvidə özünü göstərməyə başlayıb. Sərhəd bölgələrində gərginliyin azalması, qarşılıqlı itkilərin və silahlı insidentlərin dayandırılması Cənubi Qafqazda yeni mərhələnin başlanğıcından xəbər verir. Azərbaycanın sülhə sadiqliyi təkcə siyasi bəyanatlarla deyil, həm də konkret addımlarla təsdiqlənir. Humanitar və iqtisadi əlaqələrin bərpası istiqamətində atılan addımlar regionda etimad mühitinin formalaşmasına xidmət edir. Ermənistanın müxtəlif istiqamətlərdən təminat imkanlarının genişləndirilməsi, ticarət əlaqələrinin bərpası və enerji məhsullarının ixracı kimi təşəbbüslər Azərbaycanın konstruktiv mövqeyini nümayiş etdirir. Bu yanaşma regionun gələcək inkişafının qarşılıqlı əməkdaşlıq üzərində qurulmalı olduğunu göstərən mühüm mesajdır. Ümumiyyətlə isə, XIII Qlobal Bakı Forumunda səsləndirilən fikirlər bir daha göstərir ki, Azərbaycan dəyişən dünya nizamında dialoq və əməkdaşlıq təşəbbüslərinin fəal tərəfdarı kimi çıxış edir. Qlobal səviyyədə fikir ayrılıqlarının artdığı bir dövrdə Bakının beynəlxalq müzakirə platformasına çevrilməsi ölkənin diplomatik nüfuzunun artdığını nümayiş etdirir”.

Bərdədə yük və minik maşını toqquşub.

Mediaxeberleri.Az Teleqraf-a istinadən xəbər verir ki, hadisə ötən gecə rayonun Gərənə kəndi ərazisində baş verib.

Rayon sakini olan 2005-ci il təvəllüdlü Yadigar Rəhimov idarə etdiyi VAZ-2106 markalı, 09 BK 349 dövlət nömrə nişanlı avtomobillə hərəkətdə olarkən "KamAZ" markalı yük avtomobili ilə toqquşub.

Nəticədə Y.Rəhimov hadisə yerində həyatını itirib.

Faktla bağlı araşdırma aparılır

ABŞ-ın İrana qarşı həyata keçirdiyi “Epik qəzəb” əməliyyatının başlanmasından bəri Yaxın Şərqdə azı 13 amerikalı hərbçi həlak olub, daha 200 nəfər yaralanıb.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bu barədə “Voll Strit Jurnal” qəzeti mənbəyə istinadən məlumat yayıb.

Bildirilib ki, yaralanan hərbçilərdən 170 nəfəri artıq yenidən xidmətə qayıdıb.